Evropsko istraživanje o potrošnji antibiotika (ESAC Projekat) pokazalo je da se 80% svih antibiotika daje za liječenje infekcija gornjih disajnih puteva, iako je poznato je da je čak 85% takvih infekcija uzrokovano virusima, a ne bakterijama. To znači da se oko 65% svih antibiotika prepiše za virusnu infekciju.

Roditelji najčešće iz pedijatrijske ordinacije sa receptom za antibiotik u rukama izađu iz nekoliko razloga:

  • ljekar nije siguran da li dijete ima bakterijsku ili virusnu infekciju, pa antibiotik prepisuje za svaki slučaj
  • ljekar je recept izdao zbog očekivanja i pritiska pacijentovih roditelja
  • ljekar je izdao recept zato što je analizama provjereno da dijete ima bakterijsku infekciju.

Samo je posljednji od tri navedena razloga, zapravo opravdan, ali i najrjeđi, kako pokazuju statistike.

Evropsko istraživanje o potrošnji antibiotika (ESAC Projekat) pokazalo je da se 80% svih antibiotika daje za liječenje infekcija gornjih disajnih puteva, iako je poznato je da je čak 85% takvih infekcija uzrokovano virusima, a ne bakterijama. To znači da se oko 65% svih antibiotika prepiše za virusnu infekciju.

Virusi, za razliku od bakterija, izazivaju infekcije, odnosno bolesti koje imaju svoj tok i trajanje, a antibiotici nemaju nikakvo dejstvo na njih.

Kako onda prekomjerna i nepotrebna upotreba antibiotika utiče na djetetov organizam i na njegov imuni sistem?

Uticaj antibiotika na odbrambena svojstva ćelija

Neutrofili su najuobičajeni tipovi fagocida, ćelija, odnosno tipova bijelih krvnih zrnaca čija je uloga da otkriju patogene, da ih opkole, savladaju i apsorbuju (“pojedu”).

Neutrofili regulišu nespecifični imunitet, ali i ograničavaju i regulišu reakcije stečenog imuniteta. Značajni su i u procesima regulacije anafilaktičkih i alergijskih reakcija.

Kao nosioci zaštitne uloge imuniteta, neutrofili su osnova zaštite i odbrane beba i male djece i zbog toga u periodu koji obuhvata prve tri godine života, poremećaj neutrofilne funkcije rezultira većom sklonošću ka infekciji.

Zato što predstavljaju prvu liniju odbrane od nepoznatog agensa, neutrofili prvi dolaze u kontakt sa antibioticima i zbog toga su prvi u riziku da se kod njih nešto promijeni.

Sve je više kliničkih ispitivanja i studija koje ispituju šta se zapravo dešava kada fagocid, odnosno neutrofil “proguta” antibiotk. Da li antibiotik ima samo selektivnu toksičnost, uništavajući samo bakterije ili ostvaruje uticaj i unutar ćelije?

Istraživači sa Virdžinijskog univerziteta su predstavili rezultate studije koji pokazuju da se redukcijom mikroorganizama u crijevnoj flori, usljed upotrebe antibiotika, utiče na sposobnost imunog sistema da se bori sa infekcijama. Rezultati su otkrili i potvrdili da pod dejstvom antibiotika slabe odbrambena svostva crijevne mikrobiote i specifično, da antibiotici utiču na slabljenje efikasnosti odgovora neutofila kada dođe do infekcije.

Još jedna studija iz 2017. godine u kojoj su učestvovali istaživači sa Harvarda, MIT-a i sa još nekih eminentnih instituta, ispitivala je na koji način antibiotici djeluju na bakterije, ali i na domaćinove imune ćelije. Rezultati nisu bili ohrabrujući.

Oni su otkrili da antibiotici slabe efikasnost imunog sistema. Naime, tokom eksperimenata koje su izvodili na miševima oni su otkrili da neki od tipova bijelih krvnih zrnaca, pod dejstvom antibiotika bivaju spriječeni da ispolje svoja odbrambena dejstva. Na osnovu toga su zaključili da antibiotici mogu da oslabe imuni sistem.

Kliničko ispitivanje sa pedijatrijskim pacijentima

Jedno kliničko ispitivanje je sprovedeno sa ciljem da se utvrdi da li su antibiotici uzročnici sve češće pojave neutrofilna disfunkcije kod djece.

Ispitivanje je obuhvatilo period od 6 godina, a u okviru njega je praćeno stanje 300 djece, pedijatrijskih pacijenata, kao i kontrolne grupe od 200 djece. Ovo ispitvanje je rađeno je u Skoplju na Univerzitetskoj klinici za dječje bolesti, a sproveo ju je medicinski tim na čelu sa prof. dr Kristinom Mironskom pedijatarom imunologom.

Za početak je napravljena analiza neutrofilne funkcije kod pacijenata koji su bili često bolesni i primali su dugotrajnu antibiotsku terapiju. Praćeno je 82 parametara kako bi što preciznije bili uključeni svi mogući uticaji. Neki od parametara su: anemija, neuhranjenost, infekcija, antibiotici, upotreba kortikosteroida… Sve to u cilju što bolje procjene cjelokupne imunološke funkcije organizma.

Rezultati su bili poražavajući – neutrofilna disfunkcija je otkrivena kod 213 pacijenata što je 71% od ukupnog broja djece.

“To znači da neutrofili kao prva linija odbrane ne mogu biti aktivirani kada se infekcija javi, odnosno kada se dijete razboli. Dakle, javlja se sekundarna imunodeficijencija sa nemogućnošću brzog izlječenja, sklonošću ka produženom toku bolesti, komplikacijama i hronicitetu”, rekla je profesorka dr Mironska.

Nakon dobijanja rezutata sprovedene su analize u cilju određivanja jačine negativnog uticaja svih prediktornih faktora pojedinačno, uz istovremenu analizu djelovanja svh faktora zajedno. Analize su pokazale slabu korelaciju i utvrđeno je da nema značajnog negativnog uticaja svih parametara, osim jednog – a to je parametar “dugotrajno i često korišćenje antibiotika”.

Zaključak ovog kliničkog ispitivanja je da česta i dugotrajna upotreba antibiotika povećava mogućnost za pojavu sekundarne neutrofilne disfunkcije.

https://www.cell.com/cell-host-microbe/fulltext/S1931-3128(17)30455-9

https://medicalxpress.com/news/2017-08-antibiotics-weaken-immune-response-disease.html

https://newatlas.com/antibiotics-counteract-immune-system/52457/

https://www.ecdc.europa.eu/en/about-us/partnerships-and-networks/disease-and-laboratory-networks/esac-net-about